Wiegala

Wiegala

Een tijdje geleden stapte ik op de trein. Mijn oog bleef hangen bij een affiche die de grijze reiziger uitnodigde om te komen genieten van een kunsttentoonstelling. De titel van al dat moois luidde: “Kan kunst de wereld redden?” Het is een prikkelende vraag in deze tijden van efficiëntie. Zou kunst een man met macht die evolueert naar dictatorschap kunnen tegenhouden? Zou het mensen op de been kunnen brengen en het startschot geven voor een revolutie die werkelijk verandering brengt in de wereld? Drie voorbeelden schieten door mijn hoofd. Ons land scheurde zich in 1830 af van wat toen het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden heette. Door de religieuze verschillen en de politiek-economische achterstelling van de zuidelijke provincies was er bij hen ongenoegen. De vonk in het al goed gevulde kruitvat werd  geslagen door de opera ‘La Muette de Portici’, geschreven door Auber. Ooggetuigen omschreven hoe mensen begonnen te applaudisseren, slogans riepen en uiteindelijk meezongen. Vooral het  duet: “Amour sacré de la patrie” liet niemand onbewogen. Mensen liepen vroegtijdig de zaal uit, de straat op. De opera katalyseerde de gevoelens van een volk tot een opstand. Wanneer ik mijn ogen sluit, zit ik in die zaal. Ik proef de ontevredenheid aan de atmosfeer die er hangt, en dan komen de zangers. Ze zijn zich, denk ik, goed bewust van wat het hier kan teweegbrengen. Ze voelen dat het publiek anders is dan in Parijs. Moedig zingen ze door en veranderen op die manier de geschiedenis. Ilse Weber was een Tsjechische dichteres en liedjesschrijfster. Vooral kinderliedjes. Wanneer ze -omwille van haar joodse afkomst- naar het getto in Terezìn trok om er als verpleegster te werken, begon ze liedjes te schrijven voor de zwaar getraumatiseerde kinderen. Met haar gitaar gebruikte ze de muziek om rust, warmte en herkenbaarheid te creëren. In 1944 werd ze naar Auschwitz gedeporteerd. Ze weigerde er om gescheiden te worden van de kinderen. Getuigen zeggen dat ze zingend met de kinderen in de gaskamers verdween. Haar bekendste lied is het slaapliedje Wiegala. Het wordt tot op vandaag in Duitsland nog heel veel gezongen. Het neemt je mee naar een wereld achter prikkeldraad en doet je er dromen van een zorgeloos bestaan. Ilse Weber hield de oorlog niet tegen met haar gitaar, maar liet veel kinderen reizen naar een troostplek. Tip: je vindt het lied op Spotify.

Eenzaam op het kapotgeschoten puin in de oorlogsstad Sarajevo zat een man, getooid in zwarte slipjas. Zachtjes streek hij op zijn cello. Rondom hem vochten de soldaten en als bij wonder werd hij niet geraakt door de fluitende kogels. Het was genoeg geweest voor Vedran Smailović. Via zijn cello wou hij de wereld een boodschap van menselijkheid meegeven. Hij deed dat vaak met een  stuk van de componist Albinoni (het Adagio in g-klein). De pers pikte het op en de vreemde besnorde man contrasteerde zo met het kapotgeschoten puin dat de beelden de wereld rondgingen. Een oproep tot menselijkheid. Hij ging spelen op plekken waar mensen gedood werden, waar gevochten werd of waar kinderen thuisloos op zoek waren naar geborgenheid. Langzaam groeide de cellist van Sarajevo uit tot een symbool van vredig verzet. Later sprak de media meer en meer over de violist van Sarajevo maar ondanks het foute instrument blijft het beeld op het netvlies gebrand van iedereen die ze toen zag. Kan kunst de wereld redden? Kunst ontroert, roept op, schraaft, doet nadenken. Het kan een brug leggen tussen wat is en wat zou moeten zijn. Het ontstaat vaak op de grens van het ongemakkelijke.

Daarom moet kunst en creatief denken een plek hebben binnen elk leerplan dat geschreven wordt. Kennisrijke curricula zijn nodig. Er zijn voldoende argumenten voor te vinden. Kennis wordt echter steriel zonder de bezieling van het menselijke. De ziel die zijn weg vindt in het boetseren, het schilderen, het musiceren en componeren, het schrijven, het kappen, het fantaseren… Laten we de kinderen naast kennis ook dit allemaal meegeven. Misschien dat één van hen ooit de wereld terug in de plooi moet leggen en wijzen waar het echt om draait: menselijkheid en liefde….en heel misschien begint dit bij een kindje dat vandaag een tekening maakt in de klas.